Anasayfa | Haber Ara | Foto Galeri | Videolar | Anketler | İletişim |                                                                                      

HABER ARA


Gelişmiş Arama

EN ÇOK OKUNANLAR

HARPUT AMERİKAN KOLEJİ

Amerikalıların Harput'a gelişi 1856 yılına dayanır.

Kategori  Kategori : HARPUT da EĞİTİM KURUMLARI
Yorumlar  Yorum Sayısı : 3
Okunma  Okunma : 5484
Tarih  Tarih : 20 Mart 2010, 13:40

12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto

 
MİSYONERLER VE HARPUT ‘Ta AMERİKAN KOLEJİ MİMARİSİ

       Osmanlı topraklarında misyonerlerin faliyetlerinin başlaması çok eskilere dayanır.19 yüzyıl Türkiyesi bir İncil ülkesidir(Bible land) . Misyonerler vaad edilmiş topraklar olarak gördükleri bu mukaddes ülkenin silahsız bir haçlı seferiyle geri alınacagına inanmaktadırlar.Osmanlı imparatorluğunda ilk örgütlü misyoner çalışmaları Paris Capucin Cemiyeti papazlarından Rahip Pasifiko 1621 yılında Osmanlı İmparatorluğu’na gelerek çalışmalarına başlar. Osmanlı imparatorluğunun Hiristiyan Misyonerlerle tanışması Katolik misyonerlele başlar. Fransız himayesinde çalışmalara başlayan Civit ve Fransiskan Misyonerleri önceleri Müslüman halkı hedef alsada bu alanda başarılı olamıyacaklarını anladıklarından Osmanlı Ülkesinde Gayri Müslim toplulukları hedef alırlar.

       Artık yeni hedefleri Rumlar,Ermeniler,Süryaniler,Yezidiler ve Yahudiler olmuştur.Misyonerler Osmanlı Ülkesinde kiliseler,okullar,eğitim ve yardım kuruluşları açımışlardır.Fakir ve kimsesiz çocuklardan yaşlılara kadar bilhassa yardıma muhtaç insanlarla yakından ilgilenmiş kendi inançlarına çevirme için her türlü girişimde bulunmuşlardır.Katolik Misyonerler ilk yıllarda İstanbul’da oturma izni ile çalışmalarına başlamasına ragmen ilerlerde büyük serbesiyet içinde çalışmalara tüm ülkede devam etmişlerdir.Bu serbesiyet ilk yıllarda Katoliklere sağlansada ilerleyen yıllarda Protestanlar içinde bu haklar tanınmıştır.

  Osmanlı ülkesinde ilk Protestan misyoner çalışmaları İngiliz Church Missionary Society’e bağlı bir papaz tarafından tarafından başlatılmıştır.1815 yılında ise American Board of Commissioners For Foreign adlı Amerikan Protestan kuruluşuna bağlı 2 rahip tarafından çalışmalar başlatılır.İlk Amerikan Protestan okulu 1824 yılında Beyrut’ta açılmıştır.Bu okullar kıssa sürede Osmanlı topraklarına yayıldılar.

  Sadece Elazığ’da 1894 yılında Protestanların açtığı okul sayısı 84 tür.1900 yıllı itibariyle anadoludaki misyoner okullarının sayısı 417,örgenci sayısı 17556 dır.Osmanlı İmparatorluğunda yabancı okullar konusunda doktora tezi hazırlayan İ.P.Haydaroğlu’na göre ise iyi bir sayım yapılırsa bu okulların sayıları 2000 yaklaşacağı kanaatindedir.Protestan Misyonerleri Gayri Müslim azınlığın milliyetcilik hareketlerinin artmasında büyük tesiri olmuştur.Azınlıkların dillerini kültürlerini örgenmiş o dillerde neşriyatlar yapmışlar onları kendi okullarında egitmişlerdir.1.Dünya Savaşı yıllarında bu okulların işgalcilerin yanında yer alarak her türlü istihbaratda dahil işgalcilere yardım etmeleri üzerine bu okulular bir bir kapatılmıştır.

  Cumhuriyetin ilk yıllarında ise Atatürk’ün emriyle bu okulların nerdeyse tamamına yakını kapatılmıştır(1).Bu Okullardan biri olan Harput Amerkan kolejli Mamuratül Aziz Vilayetin’de kurulmuştu. Mamuratül aziz vilayeti Malatya,dersim,Keban,Arapkir,egin pötürge,Besni,egin gibi sancaklardan oluşan geniş bir alana sahiptir.Harput vilayet merkezi mezraya taşınana kadar her dönemde ilgi odagı olmuştur.Harput’da Müslüman ,ermeni,Süryani ve çok azda Rum yaşıyordu. (Gregoryan,Katolik,Protestan Mezheplerine sahip bir nüfus vardı) Harput’da İstanbul Patrikhanesine bağlı bir Başpiskoposluk diger sancaklarda ise Piskoposluk vardı.Kısacası Harput bölge vilayetleri arasında önemli bir yere sahipti.Harput’u bu kadar önemli yapan tek şey tabiî ki vilayet merkezi olmasından kaynaklanmıyordu.

  Harput her dönem bir kültür merkezi olmayı  başarmıştır.Özelikle Müslüman Türklerin Harput’da  kurdukları ve geleneksel yöntemlerle uzun yıllar çok  büyük alim,şair ve sanatkar yetiştiren Medreseleri  olması uzun yıllar Harput’un bölgede egitim ve kültür  merkezi olmasını sağlamıştı.Harput tüm bu  sebeplerdendirki Misyonerlerin çalışma yapmak  istedikleri bir vilayet olmuştur.Harput tücarları  Diyarbakır, Van, Adana, Bitlis, Erzincan gibi vilayetlere  mal sattıkları gibi Rusya, İran, Fransa, Amerika gibi  ülkelerede deri, buğday, şarap, halı, kuru meyve ihraç ediyordu. Harput esnaflarının namı yayılmıştı. Harput’da Yemeniciler çarşısı,semerciler çarşısı,kuyumcular çarşısı,deri imalathaneleri ,dabakhaneler) ipek böcekciligi gibi meslek guruplarında çarşıları oluşmuştu. Ermeni ve Süryaniler 38 mahalleli Harput da yoğunluklu olarak 4 mahallede ve kilise çevresinde yapılaşan mahallelerde yaşıyorlardı. Bu mahalleler Surp Agop, Surp Garebet, Surp İsteponnos ve Surp Nişan dir(2).

 

  Amerikan kolejli kurulduğunda harputda bulunan azınıkların olsun, Müslüman Türklerin olsun, sosyal yaşantılarına bir çok yenilikler getirmiştir.Amerikalıların Harput’a gelişi 1856 yılına dayanır.George H.Dunsman adında genç bir misyoner Harput’a gelimiş ve harput’da misyonerlik çalışmaları için incelemeler ve araştırmalar yapmıştır.Bu incelemeler ışığında Harput’daki azınlıkların bu çalışmalar için çok uygun olduğuna karar vererek Harput’da misyoner okullarının kurulması için girişimi başlatır.1857 yılında Harput’a C.H.Wheller adında bir misyoner daha gelimiştir..kıssa zaman sonra ise O.P.Allen ile H.N.Barnum da Harput’a gelir.

  Amerikan koleji Harput’da Şehroz Mahallesinde ilk önce birkaç bina satıl alınarak kolejin yapımına başlanmıştır.Amerikan Misiyoner Cemiyetleri tarafından Çok ciddi maddi imkanlarda sağlanarak ilerleyen zamanlarda alınan binaların sayısı artar.Amerikan kolejli sahası 60.000 metrekareyi bulur. O yıllaradaki Harput evlerine göre oldukça modern binalar yapılmıştır.Şehroz mahallesinde bina satın alınarak bu binalar yapıldığından Kolej bir birinden bağımsız binalardan oluşmasına neden olmuştur.Kollej Harput Dağ Kapı dışında Mezra’ya çok hakim bir tepede yapılmıştır.Sur dışında yer alan bu kolej sur içindeki mahallelere göre oldukça yeşil bir alandır.

  Esası misyoner bir hareketi içeren bu girişimde maddi olanakların geniş olması yıllık ödenegin belirlenerek bu ödenegin özelikle Amerikadan karşılanması 1800 li yılların 2 ci yarısında Harput’da mükemmel denecek bir örgütlenmeye gidilmesine neden olmuştur.Misyonerler hiçbir masraftan kaçınmayarak Harput daki geleneksel sivil mimariye uygun bir tasarım içeren kolej binasını yapmışlardır.bu özelliklerinden dolayıdırki Harput koleji gerçekten ilcelenmeye değerdir.

  Harput da en fazla 2 katlı bınalar yapılırken kolej binası 4 katlı ve kat yükseklikleri oldukça fazla olup 5m yi bulur.

  Binalarda çıkmaların yapılması Harput evlerinden etkilenilerek yapılan bir tasarımdan başka bir şey degildir. Bu tasarım anlayışında Harputlu ustaların etkisininde olduğunun da göstergesidir.Binaların yapımında Harput evlerinde olduğu gibi arazinin egimine göre kot kazanmak ve binada ahır samanlık kiler gibi Harput evi için çok önemli olan alanların oluşmasını sağlamak içinde istinat duvarları yapılmıştır.Bumantık kolej inşatındada yapılmış böylelikle binalarda hem su basamağı oluşturularak binanın nemden ve diş etkenlerden korunması sağlanmış hemde binaların düzgün bir zemine oturması sağlanmıştır.

  Ayrıca oluşturulan bu mekanlar yine Harput evinde olduğu gibi ahır kiler olarak kullanılması sağlanmıştır.Harputda yaptığım arazı çalışmaları sırasında Harput kolejlinin kurulduğu şehroz mahallesinin arazi egiminin fazla olması binaların kurulduğu sahadan maksimum şekilde yararlanmak için o bölgedeki zemin yapısının taş kaya zemin olmayıp daha yumuşak bir toprak olmasından dolayı zemin emniyetini arttırmak için istinat duvarlarınında yapıldığını görmekteyiz.Taş duvar olarak yapılan bu duvarlar maalesef zamanla yıkılıp sökülerek her Harput evi gibi Elazığa taşınmıştır.Kollej sahası içindeki binaların damlı olanları kolej yöneticilerinin kaldığı evlerdir.Asıl kolej binalarinda ise kurşun ve çinko malzemeye dayalı çatı yapılmıştır.

 

1- Kolejde Harputlulardan başka çevre illerden Bingöl, Arapkir ,Kemaliye, dersim, Erzincan, Diyarbakırdan gelen Ermeni, Süryani örgenciler Yatılı eğitim görüyorlardı. Kolej bünyesinde yurt, aşhane, yapılmıştır.

2- Kolejde kimsesiz çocuklar için yetimhane yapılmıştır. Bu yetimhanelerde Amerikan kolejinde 177 kız 122 erkek kimsesiz çocuk kalıyor ve Kolejde egitim görüyorlardı.

3- Şehroz Mahallesinde var olan kilise yerine daha büyük bir kilise yapılmıştır. Kolej bu kilise çeveresinde gelişerek genişlemiştir.

4- Kolej binalarında gösteri yapmak amacıyla müsamere ve konser verilen salon yapılmıştır.

5- Kolej bünyesinde bir orkestra kurulmuştur konserler verilmiştir.

6- El işi dersleri için atölye salonları yapılmış, resim, nakış, dikiş, ipek böcekçiligi, marangozluk  gibi her alanda kurslar düzenlenmiştir.

7- Şehroz Mahallesinde sadece kolej binaları yapılmamış yaz ve kış aylarında kullanılmak üzere ögretmenlerin oturacağı lojmanlar yapılmıştır.

8- Okul bünyesinde revir yapılmış bu revirlerde sağlık derslerinde staj yapma imkanı sağlanmıştır. Bu revirlerde hemşire ve tıp araştırmacısı yetiştiriliyor ve bu hemşireler hastanelerde görevlendiriliyordu.

9- Kolejden mezun olan örgencilerin yüksek örgenim yapmaları için başta Amerika olmak üzere bir çok ülkede yüksek örgenim görmek için burslar saglanmıştır.

10- Rüzgar enerjisinden yararlanarak bir su deposu yapılmış bu depo sayesinde su sıcak yaz aylarında kullanılmıştır.

11- Binalar Harput mimarisine uygun tasarım yapılarak inşa edilmiştir.


  Kolejde karma egitim yapılmaz ayrı sınıflarda egitim verilmiştir. Kız ve erkek örgenciler ayrı sınıflarda egitim görmüşlerdir. İlk ögretimden yüksek ögretime kadar tüm egitim bu okullarda veriliyordu.Kollej egitiminde çok modern yöntemler kullanılmıştır.Kolej yalnız Harput a degil tüm bölgeye hitap eden bir egitim kurumu kurulmuştur. Harput da sadece azınlıklara ait çocuklara ve gençlere egitim ve ögretim verilmemiştir.

  Bazı Müslüman ailelerin çocuklarıda bu okullara gitmiştir.Ögrancilerin dışında kolejde Ev kadınlarına ve esnaflara yönelik egitimde verilmiştir.Ev hanımlarına dikişnakış dokumacılık,marangozluk,dericilik ve müzik dersleri verilmiştir.Bu dersler sayesinde halkda müzik aletlerini çalmayı ögrenmiştir.kollej bünyesinde bir müzik gurubuda kurulmuştur.müzik aletleri avrupadan ve amerikadan getirtiliyordu. Okulda ders olarak Ermenice, Fransızca, İngilizce, cebir, edebiyat dersleri ermeni tarihi teoloji, felsefe, sosyoloji ve sağlık dersleri veriliyordu.

  Böylesine kapsamlı çalışan bu misyoner okullarının tamamında 1900 yılların başında örgenci nufusu 1400 kişiyi bulmuştu.Kolejde bu kadar örgenciye egitim verecek ögretmen kadrosunu bünyesinde tutmak içinde okul idaresi bir çok tedbirler almıştir.öğretmenlere kollej sahasının bulunduğu mahallede lojmanlar tahsis edilmiştir.

  Yaz aylarında ögretmenlerin dinlenmesi amacıyla Harput selvi bahçelerinde yazlıkevler yapılmıştır. Harputda arazinin sınırlı olması ekilip biçilmesine uygun olmaması Harputluların Harput çevresinde ve mezra da sulu arazilere yönelmesine sebep olmuştur. Bu yerleşim yerlerinden biride selvi bahçeleridir. Selvi bahçeleri Harput’un kuzey batısında oldukça yeşil bir bölgedir. Bu sulu bahçelerde hem ögretmenlerin sebze ve meyvelerini yetiştiriliyor, hemde yeşil bahçeleri ve havuz başlarıyla dinlenme yerleri görevini görüyordu. Bu bahçeler yazlık evlerin dışında Amerikan kolejlinde görev yapan ögretmenlerinde öldüklerinde gömüldükleri mezarlık olarakta kullanılmıştır.

                                                                                                           Mahmut KAHRAMAN

                                                                                       İNŞAAT MÜHENDİSİ



         

     




Fotograflar:Mahmut KAHRAMAN Arşivi

  KAYNAKLAR

-(1)Avrasya Coğrafyasında misyonerlik çalışmaları faliyetleri Yard.doç.dr.Ahmet TURAN

-(2) 100 yıl önce Türkiye’de Ermeniler Orlando Carlo Calumeno

- Harput yollarında İshak Sunguroğlu

- 1968 Elazığ il yıllığı

- Ankara Elazığ Kültür Dernegi Dergisi 1968

- Days of Tragedy in Ermania Harpoot 1915-1917 Henrey Riggs


Aşağıdaki formu doldurak Yorum Yapabilirsiniz

Bu habere toplam 3 yorum yazılmıştır.

V.Serap BOYDAK [ 04 Mayıs 2012, 09:16 ]
Mahmut KAHRAMAN ile acilen irtibat kurmak istiyorum AMERİKAN KOLEJİ GERÇEKLERİ HAKKINDA saygılarımla
05065998764
PINAR KALKAN [ 04 Haziran 2011, 02:00 ]
elazığ da harput koleji hakkında bilgi almak istiyorumm 5 yaş grubu için çocuk için
meryem günaydın [ 22 Nisan 2010, 14:31 ]
Mahmut Karaman Bey'in arşivine nasıl ulasabilirim. Ben de Elazığlıyım, Harputtan Amerika'ya göçleri doktora konusu olarak çalışıyorum. e-mail adresim: mgnydn@yahoo.com. irtibata gecermisiniz.sağolun

Yorumların tamamını okumak için tıklayın.

HARPUT da EĞİTİM KURUMLARI

En Çok Okunan Haberler

ANKET

Kampanyamızı Nasıl Buldunuz





Tüm Anketler

Tüm Hakları Marmara Elazığlılar Derneği'ne Aittir. Acıbadem Caddesi Gayretli Sokak Demirciler Apt No:20/2 Daire 8 Acıbadem-Üsküdar/ İstanbul (E-5 Karayolu Üzeri Acıbadem) 0216 34 000 23
RSS Kaynağı